مدیر کل روابط عمومی وزارت بهداشت تاکید کرد:
باید از عادی سازی خودکشی جلوگیری شود،
رسانه ها در انتشار اخبار خودکشی دقت کنند
باران نجفی
به گزارش پایگاه خبری شاهین شهروند به نقل از«وبدا» ( رسانه وزارت بهداشت)در ادامه سلسله نشست های آموزشی«ژورنالیسم سلامت» که از سوی وزارت بهداشت و با موضوعات مهم مختلف برگزار می شود، این نشست نیز با موضوع «مدیریت انتشار اخبار خودکشی در رسانه»برگزار شد.
دکتر حسین کرمانپور مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این جلسه آموزشی با اشاره به مسئولیت عمومی و اجتماعی رسانهها گفت: اگر فعالان رسانهای به موضوع خودکشی با نگاه علمی فکر کنند، آن را مطالعه و حتی پس از انتشار خبر ارزیابی کنند، بهروشنی درمییابند که انتشار نادرست این اخبار حساس میتواند مستقیماً به افزایش آسیب و حتی مرگ منجر شود.
وی تاکید کرد: رسانه ها باید در انتشار اخبار خودکشی دقت کنند و نگاه علمی نسبت به روند روایت آن داشته باشند.
مدیر کل روابط عمومی وزارت بهداشت در ادامه «اثر تقلیدی» را نخستین و مهمترین پیامد بازتاب غیرمسئولانه اخبار خودکشی دانست و توضیح داد: روایتهای پرجزئیات، احساسی و گاه رمانتیک از خودکشی، برای افراد آسیبپذیر مانند یک جرقه عمل میکند؛ افرادی که در آستانه بحران هستند، گویی منتظر همان نشانهاند تا رفتاری را که در ذهن دارند، تقلید و اجرا کنند.
او با اشاره به تجربههای داخلی و جهانی تصریح کرد: در بسیاری از کشورها و حتی در ایران مشاهده شده است که پس از انتشار یک خبر یا پخش یک سریال با محتوای خودکشی، مراجعات مرتبط با آسیب به خود یا خودکشی بهطور محسوسی افزایش پیدا میکند؛ این یک واقعیت علمی است و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت دومین اصل مهم را «حفاظت از افراد در وضعیت بحران» عنوان کرد و گفت: بخش قابل توجهی از مخاطبان رسانهها در لحظات شکننده روانی قرار دارند. تیترها، تصاویر و توصیفهای دقیق از شیوههای خودکشی میتواند آستانه تحمل این افراد را بشکند و آنها را به اقدام فوری سوق دهد.
اوهمچنین بر ضرورت جلوگیری از عادیسازی خودکشی تأکید کرد و افزود: تکرار اخبار بدون تحلیل پیشگیرانه، خودکشی را به گزینهای عادی و قابل فهم در ذهن جامعه تبدیل میکند؛ همانگونه که عادیسازی مرگ در حوزههایی مانند تصادفات یا آلودگی هوا، حساسیت اجتماعی را کاهش داده است.
کرمانپور با تأکید بر صیانت از حریم خصوصی و کرامت انسانی خانوادهها گفت: فردی که جان خود را از دست داده بازنمیگردد، اما خانوادهای که باقی ماندهاند، با داغ، رنج و نگاه جامعه زندگی میکنند. انتشار جزئیات یا گمانهزنی درباره علتها، از نظر اخلاقی قابل دفاع نیست و میتواند آسیب مضاعف ایجاد کند.
او اعتماد عمومی به رسانهها را از دیگر پیامدهای رعایت این اصول دانست و افزود: رسانهای که ملاحظات حرفهای را رعایت نکند، در بلندمدت سرمایه اجتماعی خود را از دست میدهد، اما رسانه مسئولانه میتواند اعتماد پایدار ایجاد کند.
مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت «تبدیل خبر به فرصت پیشگیری» را پنجمین محور مهم دانست و گفت: متأسفانه هم در نظام سلامت و هم در رسانهها، در این زمینه ضعف جدی داریم. هنر رسانه این است که در کنار خبر، مسیرهای کمکگیری، خطوط تماس، مراکز حمایتی و پیامهای امیدبخش را برجسته کند تا فردی که در لبه بحران قرار دارد، بداند تنها نیست و راه بازگشت وجود دارد.
خودکشی پدیده چند عاملی است
در ادامه این نشست، دکتر محمدرضا شالبافان مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت نیز با تأکید بر مسئولیت اجتماعی رسانهها گفت: رسانهها در بازنمایی خودکشی صرفاً ناقل واقعیت نیستند، بلکه میتوانند سازنده پیامدهای اجتماعی باشند.
او اضافه کرد: انتشار خبر به معنای ارائه بیقید و شرط هر داده و جزئیاتی نیست. خبرنگار باید بداند که خبر، بهویژه در موضوع حساسی مانند خودکشی، کنشی خنثی نیست و میتواند بر احساس، ادراک و رفتار مخاطبان اثر بگذارد.
شالبافان با تأکید بر تفاوت مسئولیت اجتماعی و سانسور تصریح کرد: سانسور تصمیمی تحمیلی و بیرونی است، اما مسئولیت اجتماعی حاصل آگاهی، همفکری و برنامهریزی درونحرفهای رسانههاست. دستورالعملهای بینالمللی انتشار مسئولانه اخبار خودکشی نیز حاصل همکاری متخصصان سلامت و اهالی رسانه است.
او با اشاره به اینکه خودکشی «خبر معمولی» نیست، گفت: این پدیده چندعاملی است و با سلامت روان، شرایط اجتماعی، فشارهای اقتصادی و میزان دسترسی به حمایتها پیوند دارد. سکوت کامل یا پنهانسازی درباره آن میتواند خطرناک باشد، در حالی که گفتوگوی درست و مسئولانه، یکی از راهکارهای مؤثر پیشگیری است.
مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت با اشاره به شواهد پژوهشی افزود: مطالعات متعدد نشان میدهد انتشار غیرمسئولانه اخبار خودکشی، بهویژه پس از مرگ افراد مشهور، میتواند به افزایش خودکشی حتی با همان روش منجر شود؛ اثری که در نوجوانان و جوانان شدیدتر است.
او تأکید کرد: انتظار میرود میان جریان آزاد اطلاعات و مسئولیت اجتماعی رسانهها توازن برقرار شود؛ توازنی که هم حق جامعه برای آگاهی را حفظ کند و هم از سلامت روان افراد، خانوادهها و گروههای در معرض خطر صیانت کند.
